اعسار از مهریه

کسی که به پرداخت مهریه محکوم میشود (زوج یا ضامن وی) در صورت ناتوانی از پرداخت مهریه و اثبات این ناتوانی و نداشتن مال میتواند از مزایای اعسار یا تقسیط استفاده کند. اعسار به معنی نداشتن هیچ گونه مال به غیر از مستثنیات دین است و نتیجه آن مطابق ماده 277 قانون مدنی دادن مهلت یا تقسیط دین است.

شرایط دادخواست اعسار از مهریه

زمانی که مرد با حکم قطعی دادگاه محکوم به پرداخت مهریه شد و توانایی این را نداشت که تمام مهریه را به صورت یک جا بپردازد می تواند با مراجعه به یکی از شعب دفاتر خدمات الکترونیک قضایی دادخواست اعسار از پرداخت مهریه را طرح نماید تا از آنجا به همان شعبه از دادگاهی که حکم به پرداخت مهریه را صادر کرده ارجاع شود. اما مرد برای اینکه بتواند دادخواست اعسار از پرداخت مهریه بدهد باید شرایطی داشته باشد. شرایط دادخواست اعسار از مهریه عبارت است از:

برای اثبات اعسار زوج و عدم توانایی زوج جهت پرداخت یکجای مهریه باید هیچ مالی به نام زوج نباشد مگر مستثنیات دین .

دو نفر شاهد مرد عادل که طبق قانون دارای شرایط شرعی و قانونی جهت ادای شهادت هستند این امر را شهادت داده و تأیید نمایند که زوج هیچ اموالی به نامش ندارد و بیکار می باشد یا حقوق ناچیزی برای گذران زندگی خود به دست می آورد.

زوج خواهان طرح دعوای اعسار از پرداخت مهریه تاجر نباشد زیرا دعوای اعسار از تاجر پذیرفته نیست و او تنها می تواند دعوای ورشکستگی مطرح کند.

با داشتن این شرایط همچنین با ارائه دادن این مدارک برای ضمیمه کردن به دادخواست اعسار مرد محکوم به پرداخت مهریه می تواند دعوای اعسار را مطرح کند:

ارائه دادنامه محکومیت به پرداخت مهریه که از طرف دادگاه صادر شده است.

ارائه صورت کلیه اموال منقول و غیر منقول.

ارائه گواهی نامه بانک مبنی بر شفاف سازی میزان وجوه نقد در کلیه حساب های بانکی

ارائه فهرست کلیه نقل و انتقالات اموال در یک سال گذشته.

نکته: مورد توجه این است که مرد خواهان درخواست اعسار از مهریه می تواند فرم های مربوط به صورت اموال و نقل و انتقالات یک سال گذشته خود را را از همان دفتر خدمات الکترونیک قضایی که برای ارائه دادخواست به آن مراجعه کرده است تهیه کند.

استشهادیه شهود هم نیاز به فرم خاص ندارد می توان در برگه A4 دو نفر با درج مشخصات کامل، نشانی، نحوه آشنایی و اشراف به وضعیت زوج که می تواند فامیل (اقوام) یا از دوستان و همکاران باشد، شهادت دهند که زوج توانایی پرداخت مهریه را به صورت یک جا ندارد.

ماده ۹ قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی: « شاهد بايد علاوه بر هويت، شغل، ميزان درآمد و نحوه قانوني امرار معاش مدعي اعسار، به اين امر تصريح كند كه با مديون به مدتي كه بتواند نسبت به وضعيت معيشت وي اطلاع كافي داشته باشد، معاشرت داشته و او افزون بر مستثنيات دين هيچ مال قابل دسترسي ندارد كه بتواند به وسيله آن دين خود را بپردازد.»

بر اساس اعلام کمیسیون حقوقی و قضایی مجلس، موادی از قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی در رابطه با مهریه، به شرح زیر اصلاح و در کمیسیون مزبور، تصویب گردید:

در صورت ارائه دادخواست اعسار از جانب زوج، مادامی که توانایی مالی او ثابت نشده، امکان حبس وی وجود نخواهد داشت.

زوجه می ‌تواند با ارائه سند مهریه، به عنوان یک سند اجرایی، به ادارات ثبت، از قسمت اجرائیات ثبت، مهریه خود را به اجرا گذاشته و بنابراین، نیار به ارائه دادخواست و اجرای مهریه، از طریق دادگاه نمی باشد.

در رابطه با حق الثبت مهریه، حداقل مهریه، مهرالسنه و حداکثر آن، صد سکه، مورد تصویب قرار گرفت؛ در این صورت، حق ‌التحریر این میزان مهریه، معادل ۰.۲ درصد است؛ اما چنانچه، در هنگام نکاح، مهریه بالاتری، مورد توافق قرار گیرد، مبلغ حق الثبت، به تناسب افزایش خواهد یافت.

زمان تقدیم دادخواست اعسار از پرداخت مهریه

پبش از این به ارائه توضیحاتی در خصوص اعسار از پرداخت مهریه، شرایط و مهلت ارائه دادخواست اعسار از مهریه پرداخته شد، اکنون قصد داریم به این امر بپردازیم که زمان تقدیم دادخواست اعسار از پرداخت مهریه چه موقع است؟ در پاسخ باید گفت محکوم علیه برای ثبت دادخواست اعسار خود حداکثر تا سی روز بعد از ابلاغ اجرائیه فرصت خواهد داشت. چنانچه بعد از انقضای مدت مزبور همچنان اقدام به پرداخت محکوم علیه نکرده باشد حبس می شود.

ماده 3 قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی به این موضوع اشاره نموده است: «اگر استیفای محکوم به از طرق مذکور در این قانون ممکن نگردد محکوم علیه به تقاضای محکوم له تا زمان اجرای حکم یا پذیرفته‌ شدن ادعای اعسار او یا جلب رضایت محکوم له حبس می‌ شود. چنانچه محکوم علیه تا سی روز پس از ابلاغ اجرائیه، ضمن ارائه صورت کلیه اموال خود، دعوای اعسار خویش را اقامه کرده ‌باشد حبس نمی‌ شود، مگر اینکه دعوای اعسار مسترد یا به موجب حکم قطعی رد شود.»

تقدیم دادخواست اعسار خارح از مهلت مذکور مستلزم این است که محکوم له آزادی وی را بدون اخذ تامین پذیرد یا این که محکوم علیه بر اساس تشخیص دادگاه کفیل یا وثیقه معتبر و معادل محکوم به به دادگاه ارائه کند. دادگاه با صدور قرار قبول وثیقه یا کفیل تا زمانی که وضعیت اعسار محکم علیه مشخص شود از زندانی کردن او خودداری می کند. در غیر این صورت محکوم علیه نمی تواند خارج از موعد اقدام نماید.

حداقل پیش‌قسط اعسار مهریه چقدر است؟

در قانون، پیش‌قسط اعسار مهریه مقدار مشخصی ندارد که البته منطقی هم به نظر می‌رسد. دعاوی ممکن است شکل‌های مختلفی داشته باشند و دقیقا یکسان نخواهند بود. مقدار دِین نیز در هر مورد متفاوت است. بنابراین، اینکه قانون‌گذار صریحا مبلغ مشخصی را به‌عنوان پیش‌قسط اعسار تعیین نکرده است، امری کاملا معقول و منطقی به نظر می‌رسد.

حداقل پیش‌قسط اعسار در هر دعوا بر اساس نوع دعوا، مبلغ کل بدهی و همچنین اوضاع و احوال مالی مدیون تعیین خواهد شد. گفتنی است، معمولا فیش حقوقی مرد و مقدار دارایی او پیش از هر چیز دیگر مورد توجه قانون‌گذار قرار می‌گیرد و در تعیین اقساط و حداقل پیش‌قسط تاثیرگذار است. در مورد اعسار مهریه نیز همین شرایط مجرا خواهد بود و بر اساس اوضاع و احوال مالی مرد، اقساط و مبالغ آن‌ها تعیین می‌گردد.

اعسار مهریه عندالمطالبهوعندالاستطاعه

مهریه برای بانوان به دو شکل عندالمطالبه و عندالاستطاعه قابل تعیین است. اینکه مهریه در هر ازدواج به چه شکلی باشد، بر اساس قانون مدنی، طبق توافق طرفین خواهد بود و قانون در جایی ورود می‌کند که طرفین مهریه‌ای را بین خود تعیین نکرده باشند؛ که البته نظایر آن‌هم کم اتفاق می‌افتد. اما بیشترین نوع مهریه، مهریه عندالمطالبه است که در ابتدا به بررسی آن خواهیم پرداخت.

عندالمطالبه:

اعسار مهریه عندالمطالبه، پس از به اجرا گذاشتن مهریه انجام خواهد شد. در اینجا فردی که ادعای «معسر» بودن خود را دارد، باید به انضمام گواهی درخواست مهریه، فیش حقوقی و دارایی خود و استشهاد محلی، درخواست اعسار مهریه را به دفاتر خدمات قضایی ارائه نماید.

اگر این درخواست کامل باشد، به دادگاه مربوطه ارسال خواهد شد و سپس ادعای فرد مورد بررسی قرار خواهد گرفت. چنانچه این درخواست پذیرفته شد، حکم به اعسار وی صادر می‌گردد.

برای مشاوره در خصوص اعسار مهریه و یا اعطای وکالت به وکلای پایه یک دادگستری، از دکمه‌های زیر استفاده کنید.

 عندالاستطاعه:

مهریه عندالاستطاعه با اینکه نسبت به مهریه قبلی کمتر است، اما وجود آن غیرممکن نیست. پرداخت این مهریه در صورتی است که مرد توان مالی برای پرداخت مهر را داشته باشد. بنابراین، به نظر می‌رسد که حکم اعسار به‌کلی این مهریه را به تعویق خواهد انداخت. اعسار مهریه عندالاستطاعه، پس از درخواست اعسار و آوردن دلایل و شواهد ممکن خواهد بود.

در خصوص پرداخت اقساط اعسار مهریه نیز همان‌طور که گفته شد، دارایی بدون «مستثنیات دِین» محاسبه خواهد شد. در این خصوص، حتما فرد نباید سرپناهی نداشته باشد و یا فاقد تلفن همراه باشد تا «معسر» شناخته شود. بلکه مواردی مانند تلفن همراه و یا سرپناه به‌شرطی که عرفا در شأن فرد باشد، جزو «مستثنیات دِین» محسوب شده و دادگاه به توقیف آن‌ها نخواهد پرداخت.

همچنین بهتر است بدانید، این موارد در قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی مورد اشاره قانون‌گذار قرار گرفته است و حتما باید مورد توجه قرار گیرند.

نحوه اثبات اعسار برای مهریه

ادعای اعسار مهریه با انتقادهای فراوانی از جانب حقوق‌دانان همراه بوده است. به عبارت دیگر، با اینکه قانون‌گذار کوشیده است تا در آخرین قانون، نقص‌های این ادعا را برطرف کند، اما کماکان وجود خلل‌هایی در آن و امکان سودجویی وجود دارد؛ و بهتر بود که قانون‌گذار سخت‌گیری‌های بیشتری نسبت به آن اعمال می‌کرد.

اعسار مهریه چقدر طول می‌کشد؟

اعسار مهریه بسته به اینکه شما چه مدارکی را برای اثبات ادعای خود به دادگاه ارائه دهید و اینکه بررسی صحت مدارک شما چه اندازه زمان ببرد، متفاوت خواهد بود.

نمونه متن استشهادیه

اینجانب … فرزند … به شماره ملی … و نشانی … که از دوستان آقای … می باشم شهادت می دهم که ایشان به غیر از یک واحد آپارتمان به نشانی … که در آن سکونت دارد فاقد هر گونه مال منقول یا غیر منقول است و شغل ایشان … با درآمد ماهیانه حدود … تومان می باشد و توانایی پرداخت ۳۰۰ سکه تمام بهار آزادی را ندارد اینجانب با امضاء خود گواهی می نمایم و حاضر به ادای شهادت در محضر دادگاه می باشم … امضاء.

نکته: فرصت دادن دادخواست اعسار از پرداخت مهریه یک ماه از زمان ابلاغ اجراییه می باشد (دادن دادخواست در مهلت پیش گفته مانع از جلب می شود) اما اگر در فرصت یک ماهه مذکور دادخواست اعسار تقدیم دادگاه نشود زوجه می تواند از دادگاه تقاضای جلب کند و در صورت جلب زوج (مرد) در صورتی که آزاد می شود که یا زوجه رضایت دهد و یا اینکه کفیل و یا وثیقه گذار به تشخیص دادگاه معرفی نماید پس از آن دادگاه با صدور قرار قبولی وثیقه یا کفالت تا روشن شدن وضعیت اعسار به موجب حکم قطعی از حبس او خودداری می کند و در صورت حبس او را آزاد می کند. در صورت رد شدن اعسار به موجب حکم قطعی، به کفیل یا وثیقه گذار ابلاغ می شود، ظرف ۲۰ روز از ابلاغ واقعی، زوج (محکوم علیه) را به دادگاه تحویل دهد.

قانون ۱۱۰ سکه مهریه چیست؟

به این معنی است که دادگاه فقط تا میزان ۱۱۰ سکه میتواند در صورت نپرداختن مهریه یا اقساط آن جلب صادر کند

در فرض که اعسار زوج پذیرفته نشود بر طبق ماده ۲۲ قانوت حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱ صرفا تا ۱۱۰ سکه تمام بهار آزادی یا معادل آن در خصوص مهریه، وجه نقد، امکان جلب زوج وجود دارد و با پرداخت این مبلغ خواه نقدی یا اقساط، زوج آزاد خواهد شد. نسبت به الباقی مهریه امکان جلب وجود ندارد ولی اگر اموالی از زوج به دست آید حتی در آینده، قابل توقیف می باشد.

ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده: «هرگاه مهریه در زمان وقوع عقد تا یکصد و ده سکه تمام بهارآزادی یا معادل آن باشد، وصول آن مشمول مقررات ماده (۲) قانون اجرای محکومیت‌های مالی است. چنانچه مهریه، بیشتر از این میزان باشد در خصوص مازاد، فقط ملائت زوج ملاک پرداخت است. رعایت مقررات مربوط به محاسبه مهریه به نرخ روز کماکان الزامی است. »

نکته: در صورتی که مردی دادخواست طلاق به طرفیت همسرش تقدیم دادگاه کند و در صورت قطعی شدن حکم طلاق به تجویز ماده ۲۹ قانون حمایت خانواده بخواهد دادخواست اعسار از پرداخت دفعی مهریه بدهد اگر حکم بر معسر نبودن وی و یا همان نپذیرفتن اعسار صادر شود تا پرداخت کامل مهریه حتی اگر بیشتر از ۱۱۰ سکه باشد، نمی تواند حکم طلاق صادر شده را ثبت و اجرا نماید و همسرش را طلاق دهد.

نکته: اگر مردی از بابت مهریه چه از دادگاه و چه از طریق اجرای ثبت، ممنوع الخروج شده باشد پس از اثبات اعسار او می توان ممنوع الخروجی را رفع کرد (ماده ۲۳ قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی)

بر طبق ماده ۲۴ قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی مصوب ۱۳۹۴ عبارتند از: «مستثنیات دین صرفا شامل موارد زیر می شود:

الف ـ منزل مسکونی که عرفاً در شأن محکومٌ علیه در حالت اعسار او باشد.

ب ـ اثاثیه مورد نیاز زندگی که برای رفع حوائج ضروری محکومٌ علیه و افراد تحت تکفل وی لازم است.

ج ـ آذوقه موجود به قدر احتیاج محکوم ٌعلیه و افراد تحت تکفل وی برای مدتی که عرفاً آذوقه ذخیره می شود.

د ـ کتب و ابزار علمی و تحقیقاتی برای اهل علم و تحقیق متناسب با شأن آنها

هـ ـ وسایل و ابزار کار کسبه، پیشه وران، کشاورزان و سایر اشخاص که برای امرار معاش ضروری آنها و افراد تحت تکفلشان لازم است.

وـ تلفن مورد نیاز مدیون

زـ مبلغی که در ضمن عقد اجاره به موجر پرداخت می شود، مشروط بر اینکه پرداخت اجاره بها بدون آن موجب عسر و حرج گردد و عین مستأجره مورد نیاز مدیون بوده و بالاتر از شأن او نباشد.

تبصره ۱ـ چنانچه منزل مسکونی محکومٌ علیه بیش از نیاز و شأن عرفی او در حالت اعسارش بوده و مال دیگری از وی در دسترس نباشد و مشارٌالیه حاضر به فروش منزل مسکونی خود تحت نظارت مرجع اجراکننده رأی نباشد به تقاضای محکومٌ له به وسیله مرجع اجراکننده حکم با رعایت تشریفات قانونی به فروش رفته و مازاد بر قیمت منزل مناسب عرفی، صرف تأدیه دیون محکوم ٌعلیه خواهد شد مگر اینکه استیفای محکوم ٌبه به طریق سهل تری مانند استیفا از محل منافع بخش مازاد منزل مسکونی محکوم ٌعلیه یا انتقال سهم مشاعی از آن به شخص ثالث یا طلبکار امکان پذیر باشد که در این صورت محکومٌ به از طرق مذکور استیفا خواهد شد.

تبصره ۲ـ چنانچه به حکم قانون مستثنیات دین تبدیل به عوض دیگری شده باشد، مانند اینکه مسکن به دلیل قرار گرفتن در طرح های عمرانی تبدیل به وجه گردد، یا در اثر از بین رفتن، عوضی دریافت شده باشد، وصول محکومٌ به از آن امکان پذیر است مگر اینکه محرز شود مدیون قصد تهیه موضوع نخستین را دارد.»

توصیه می شود این مطلب را تا انتها بخوانید و اگر ابهامی یا سوالی باقی مانده بود با وکلای گروه پارسای تماس بگیرید.

همانطور که مشخص است مستثنیات دین (یعنی آنچه توقیف آن ها از اموال محکوم علیه استثتاء می باشد) نسبت به قانون قبلی یعنی ماده ۵۲۴ قانون آیین دادرسی مدنی تغییراتی کرده است مثلا تلفن مورد نیاز یا پول پیش (ودیعه) قرارداد اجاره با شرایطی که ذکر شده قابل توقیف نمی باشد.

سوالات متداول

آیا هر مردی می‌تواند دادخواست اعسار از مهریه بدهد؟

بله، اما تنها در صورتی که واقعاً توانایی پرداخت یکجای مهریه را نداشته باشد و بتواند این موضوع را نزد دادگاه اثبات کند.

آیا برای اعسار باید شاهد معرفی شود؟

در بسیاری از پرونده‌ها ارائه استشهادیه و معرفی شهود می‌تواند به اثبات اعسار کمک کند، اما دادگاه با توجه به شرایط هر پرونده درباره لزوم آن تصمیم می‌گیرد.

اگر اعسار رد شود چه می‌شود؟

در صورت رد دادخواست اعسار، زوج باید مطابق مقررات نسبت به پرداخت مهریه اقدام کند و می‌تواند در چارچوب قانون از حقوق و راهکارهای قانونی خود استفاده نماید.

آیا امکان تقسیط مهریه پس از پذیرش اعسار وجود دارد؟

بله. در بسیاری از موارد، اگر دادگاه اعسار را بپذیرد، نحوه پرداخت مهریه را به صورت اقساط متناسب با وضعیت مالی زوج تعیین می‌کند.

جمع‌بندی

اعسار از مهریه یکی از مهم‌ترین راهکارهای قانونی برای افرادی است که توانایی پرداخت یکجای مهریه را ندارند. در این فرآیند، دادگاه با بررسی درآمد، دارایی، هزینه‌های زندگی و سایر مدارک، درباره پذیرش یا رد اعسار تصمیم‌گیری می‌کند. در صورت پذیرش دادخواست، مهریه از بین نمی‌رود، بلکه نحوه پرداخت آن متناسب با توان مالی زوج تعیین خواهد شد. به همین دلیل، تنظیم صحیح دادخواست، ارائه مدارک کافی و آگاهی از قوانین مربوط، نقش مهمی در نتیجه پرونده دارد.